Hướng nghiệp cho học sinh: cách trải nghiệm thử một nghề trước khi chọn ngành

Chọn ngành học là một trong những quyết định lớn đầu tiên của tuổi trẻ, nhưng nhiều bạn phải chọn khi chưa từng thấy một ngày làm việc thật của nghề đó trông ra sao. Một cách hiệu quả để bớt chọn sai là thử nghề trước, dù chỉ thử một phần nhỏ. Bài này gợi ý những cách trải nghiệm nghề nghiệp mà học sinh, sinh viên có thể bắt đầu ngay.

Vì sao nên thử nghề trước khi chọn ngành?

Tên ngành trên thông tin tuyển sinh thường không cho bạn biết công việc hằng ngày là gì. Một bạn thích trẻ con có thể nghĩ nghề giáo chỉ là đứng lớp, mà quên mất soạn bài, chấm bài, họp phụ huynh.

Thử nghề không nhằm tìm ra một câu trả lời hoàn hảo. Nó giúp bạn trả lời những câu hỏi cụ thể hơn: mình thích làm việc với người hay với con số, thích nhịp nhanh hay ổn định, chịu được kiểu áp lực nào. Đó mới là nền tảng để chọn nghề phù hợp.

1. Hỏi chuyện người đang làm nghề

Người thân, anh chị khóa trên, thầy cô, hàng xóm đều có thể là "người trong nghề". Hãy xin họ khoảng nửa tiếng và hỏi những câu cụ thể:

• Một ngày làm việc bình thường của anh chị có những việc gì?
• Phần nào trong công việc khiến anh chị mệt nhất?
• Nếu được chọn lại, anh chị có học ngành này không?
• Người mới vào nghề hay gặp khó khăn gì?

Nên hỏi vài người cùng nghề, vì mỗi nơi làm việc mỗi khác.

2. Làm thêm, thực tập và tình nguyện

Làm thêm và thực tập ngắn

Làm thêm, dù chỉ là phục vụ quán hay bán hàng cuối tuần, cũng dạy bạn nhiều điều về giao tiếp với khách, giữ giờ giấc và chịu áp lực. Sinh viên có thể tìm thực tập ngắn hạn hoặc đi kiến tập ở doanh nghiệp liên quan tới ngành mình quan tâm.

Nếu bạn còn nhỏ tuổi, hãy bàn với bố mẹ trước và tìm hiểu quy định về lao động của người chưa thành niên. Cảnh giác với những lời mời "việc nhẹ lương cao", hoặc nơi đòi bạn đặt cọc, nộp tiền giữ chỗ.

Tình nguyện và câu lạc bộ

Hoạt động tình nguyện cho bạn thử những vai trò chưa đủ điều kiện làm chính thức: dạy kèm em nhỏ, hỗ trợ tổ chức sự kiện, phụ giúp các nhóm cứu hộ động vật. Câu lạc bộ ở trường cũng vậy: ban truyền thông, ban tài chính, ban đối ngoại, mỗi ban là một kiểu công việc thu nhỏ.

3. Đi ngày hội nghề và đọc mô tả công việc

Các ngày hội tư vấn tuyển sinh, ngày hội việc làm hay buổi tham quan doanh nghiệp là dịp để hỏi trực tiếp giảng viên, sinh viên và người tuyển dụng. Hãy chuẩn bị sẵn vài câu hỏi.

Một mẹo ít người dùng: đọc tin tuyển dụng thật của nghề bạn quan tâm. Phần "mô tả công việc" và "yêu cầu" cho bạn biết khá rõ người làm nghề đó phải làm gì mỗi ngày và cần những kỹ năng nào. Đọc chừng mười tin là thấy những điểm lặp lại.

4. Hình dung qua game mô phỏng nghề nghiệp

Có những nghề rất khó thử ngoài đời khi bạn còn đi học, như kế toán doanh nghiệp hay giáo viên. Game mô phỏng có thể giúp bạn hình dung nhịp làm việc của các nghề này một cách vui và không áp lực.

Phố Có Chuyện của TrioX là một ví dụ: game có hơn 20 nghề, từ tiệm trà sữa, tạp hóa, giao hàng tới giáo viên và kế toán. Muốn làm giáo viên hay kế toán, bạn phải nộp hồ sơ và qua phỏng vấn trước khi được nhận, giống như đi xin việc thật. Vào ca, bạn làm những việc cụ thể của nghề, như định khoản Nợ và Có khi làm kế toán, hay gặp cảnh phụ huynh nhắn tin lúc nửa đêm. Sau mỗi tình huống, bạn được xem những người liên quan đã nhìn thấy chuyện đó ra sao.

Game chỉ giúp bạn hình dung và khơi gợi sự tò mò. Nó không thay được trải nghiệm thật, cũng không thay được lời khuyên của thầy cô, chuyên viên tư vấn hay người đang làm nghề.

Hãy dùng game như bước khởi động: chơi thử vài nghề, ghi lại nghề nào khiến bạn hứng thú, rồi đem những điều đó đi hỏi người thật. Bạn có thể đọc thêm về thể loại này trong bài game mô phỏng nghề nghiệp, hoặc bài học kế toán qua game nếu đang cân nhắc ngành kế toán.

Ghi lại để chọn ngành học sáng suốt hơn

Sau mỗi lần thử, dành vài phút ghi lại: mình đã làm gì, phần nào thấy vui, phần nào thấy nặng nề, mình có muốn làm việc đó mỗi ngày không. Sau vài tháng, những ghi chép này giúp bạn nhìn ra xu hướng của chính mình.

Biết mình không hợp với nghề nào cũng là một kết quả đáng giá. Khi đã có danh sách vài nghề yêu thích, hãy tìm hiểu kỹ chương trình đào tạo, điều kiện xét tuyển của từng trường, và bàn với gia đình, thầy cô trước khi quyết định.

Bắt đầu từ một bước nhỏ

Tuần này, hãy thử một việc: hẹn hỏi chuyện một người làm nghề bạn tò mò, hoặc đọc năm tin tuyển dụng của nghề đó. Nếu muốn khởi động nhẹ nhàng hơn, bạn có thể vào phocochuyen.io.vn chơi thử một ca, miễn phí và không cần cài đặt. Muốn biết thêm về game trước khi chơi, xem bài giới thiệu Phố Có Chuyện.